Donderdag twaalf maart twintig twintig, drie uur

Ja, ik weet nog waar ik was, net zoals ik nog weet waar ik op 11 september 2001 op datzelfde tijdstip was. Het zijn momenten die we simpelweg niet kunnen negeren, die een onuitwisbare indruk maakten en later ankerpunten blijken te zijn in de tijd. Er is een voor en een na 9/11, net zoals er een periode voor en na corona zal zijn. Alleen zitten we er nu nog middenin en kunnen we alleen maar verlangen naar het moment dat het weer enigszins normaal zal zijn.

Wat is een jaar op een mensenleven? Eerlijk gezegd is het niet erg lang als je terugblikt, al doe ik dat met forse tegenzin.  Want het is mij niet in de koude kleren gaan zitten. En jou waarschijnlijk ook niet. Het was een jaar van forse tegenvallers, van korte oplevingen en momenten van hoop naast terugkerende frustraties en bittere keuzes. Nee, ik vermoed dat ik later niet met veel plezier aan deze periode terugdenk.

Al was het zeker niet alleen maar ellende en tegenspoed. Ik ben dankbaar voor de collegialiteit in de culturele sector, hoe we samen opstonden en ons verenigden, hoe we samenwerken aan het herstel. Ik ben dankbaar voor een overheid die geld wist vrij te maken om er voor te zorgen dat cruciale culturele voorzieningen niet kopje onder zouden gaan. Zodat we in staat waren om onkostenvergoedingen te betalen aan artiesten die niet konden spelen, om salarissen te betalen aan medewerkers die niet kunnen doen waarvoor we ze hebben aangesteld, om tegen de verdrukkende maatregelen in aansprekende programma’s te realiseren. 

En ik ben er van overtuigd dat we de tijd die vrijkwam goed hebben benut in ons huis. Om er voor te zorgen dat we snel weer kunnen opstarten, op een nog hoger niveau dan voorheen. Zo werken we bij Theaters Tilburg samen aan een twaalftal projecten waarmee we straks ons voordeel zullen doen. Of beter gezegd; waar onze gasten, artiesten en zakelijke klanten straks beter mee zijn gediend. Het zijn projecten die er voor zorgen dat ons programma, onze gastvrijheid en onze gebouwen de verwachtingen van onze gasten overtreffen. Waarmee we gesterkt uit de crisis komen.

Natuurlijk ga ik nog niet alles verklappen, maar we zien nu in maart al uit naar september. Als we keuzes hebben gemaakt over onze bedrijfskleding, het nieuwe theatercafé, onze cateringpartners. En als we uitkijken naar een jubileum met toffe artiesten en grootse muziekproducties in de concertzaal. En dan vertrouw ik er maar op dat de vaccinatiestrategie zijn nut heeft bewezen, dat u weer onbezorgd in onze zalen kan gaan zitten en kan genieten. Want wat verlang ik daar naar, net als u.

Om die bijzondere verjaardag te markeren doen we iets bijzonders aanstaande zaterdag. In meer dan dertig landen wordt de voorstelling Wit Konijn, Rood Konijn gespeeld. Stel je eens voor. In theaters over de hele wereld, van Argentinië tot Australië en van India tot Nederland, gaan acteurs het toneel op om de kracht van theater te tonen. Op ons podium speelt acteur Mandela Wee Wee de monoloog. Zonder voorbereiding, zonder repetities, zonder regisseur en met een stapel instructies ontdekken we samen met hem de inhoud van deze internationale theaterhit van de Iraanse schrijver Nassim Soleimanpour. Ik waag de gok en weet niet waar deze toe leidt, bent u mijn getuige?

Check hier voor deze bijzondere gebeurtenis.

Overpeinzing 1: wat is

Dit is een kerstvakantie waarbij ik niet één keer in een overvolle zaal zit. Sinds ik in 2006 theaterdirecteur werd in Zutphen was ik in december eigenlijk nooit echt vrij. Dit keer geen Weihnachtsoratorium, geen Zwanenmeer en geen Top 2000 live. Wel tijd om te schrijven, al was de drempel hoog dit keer. Het is met zo’n blog als met sporten. Je moet streng zijn voor jezelf, de routine niet laten versloffen. Eenmaal uit het ritme geraakt is een extra dag makkelijk verzaakt. Het hoofd stond naar andere dingen de afgelopen maanden. 

Een vriend appte me met de vraag hoe de winterslaap me verging, of ik al nieuwe hobby’s heb opgepikt. Ik was enigszins verontwaardigd, ziet dan niemand hoe druk ik het heb?  Het is lastig voor te stellen hoeveel uren per week je kan steken in het runnen van een gesloten tent.  Nou ja, gesloten, was dat maar zo. Met de wijsheid van nu hadden we in maart wellicht beter kunnen besluiten de zaak 365 dagen op pauze te zetten. En dat we dan met z’n allen bij het Tweesteden Ziekenhuis waren gaan werken, dat had het wellicht een stuk eenvoudiger en nuttiger gemaakt.

Maar zo is het niet, zo ging het niet. Het was hollen en stilstaan, struikelen en weer opkrabbelen. Mijn collega's van programmering, marketing en kaartverkoop werden tot het uiterste getergd. We planden eerst dit, dan weer dat, we schoven met voorstellingen en verhuringen maar moesten ze uiteindelijk toch annuleren. Om gek van te worden. 

Daarom het voornemen om een blog te tikken waarin ik terugblik, stilsta en vooruit kijk. Therapeutisch wellicht, voor het eerst sinds een week zit ik weer achter een toetsenbord. In de weken en maanden daarvoor heb ik veel geschreven. Doorwrochte stukken ter onderbouwing van zware besluiten, aanvragen voor schadecompensatie, een plan voor de nieuwe vierjarige beleidsperiode en een jaarplan voor 2021. 

Vooruitzien in tijden van onzekerheid, ik was er net als de rest van de mensheid knap druk mee. Die stukken schrijven zich niet vanzelf al doe ik dat zeker niet alleen, de mensen waarop ik dagelijks leun waren minstens zo ijverig. Het is bewonderenswaardig hoe goed zij stand hielden terwijl de vaste grond onder de voeten verdween in een jaar waarin niets ging zoals we het gewend zijn. Onze blik was nog nooit zo sterk gericht op de korte termijn, nog nooit zo kort op de bal. Omdat morgen alles weer anders kan zijn.

Overpeinzing 2: wat was

Natuurlijk is er ook in zo’n jaar best wel iets om trots op te zijn, naast de gemiste kansen en de pijnlijke besluiten. Al is dat alles zwaar in disbalans, het was een rampjaar. Laat ik met de pijn beginnen. Het waren de zwaarste besluiten in mijn vijftien jaar als theaterdirecteur. Niet eerder voerde ik zoveel ontslaggesprekken, sloot ik zoveel vaststellingsovereenkomsten en besloot ik om contracten niet te verlengen van collega’s waarop we tot op dat moment zo blij mee waren. Ons financieel perspectief was zo dramatisch dat straffe besluiten niet uit konden blijven. Wekenlang heb ik ermee geworsteld voor de knoop in samenspraak met toezichthouders en ondernemingsraad werd doorgehakt. 

De coronacrisis was niet de enige oorzaak achter het besluit restaurant Lucebert definitief te sluiten en het management te verkleinen, het zorgde wel voor een onverwachte versnelling daarvan. De marges van het restaurant stonden al enige tijd onder druk, maar we wisten dat met grootschalige evenementen en verhuringen altijd wel weer recht te trekken. Denk aan de topdagen waarin ons keuken- en horecateam schitterden, waarin ze diners bereidden voor honderden gasten van congressen of voor de lallende meute van het carnaval. Na zo’n evenement was ik steevast apetrots op Tom Biessen, Sietse Wiersma en de andere collega’s.

De afgelopen jaren kozen veel initiatiefnemers van commercieel aantrekkelijke evenementen voor andere locaties in en rond onze snel ontwikkelende stad. Het carnaval ging naar buiten, de Kruikenconcerten naar 013 en bedrijven kozen vaker voor de Spoorzone of het stadion. Ons eigen programma werd steeds omvangrijker, maar omdat voorstellingen ook nog eens steeds vaker zonder pauze zijn, hielden we daar steeds minder aan over. De grote biertanks in de kelder zijn stille getuigen van tijden waarin duizenden liters bier per maand door de tap stroomden. De kurk waar onze horeca-exploitatie op drijft werd te klein om ook het toegewijde personeelsbestand van het restaurant te dragen.

Ook al kregen we tot begin 2020 steeds meer gasten over de vloer, het leidde wel tot andere bestedingen. Relatief gezien combineerden elk jaar minder gasten hun bezoek aan Theaters Tilburg met een diner in Lucebert. In het vooruitzicht van een rampzalig seizoen 20/21 en het simpele feit dat we een restaurant niet kunnen financieren uit cultuursubsidies sloten we een bedrijfsonderdeel waar we zo trots op waren, waar we zo mee pronkten. De pijn in het hart werd niet verzacht, een feestelijke afscheidsmaand en een receptie bleek door de lock-down onmogelijk. Samen maakten we het magazine Lucebert voor de verdwijnende collega’s, daar bleef het vooralsnog bij.

OK, als troost dan, omdat ik zo’n blog niet in mineur wil eindigen. We realiseerden ook activiteiten die we vooraf niet hadden voorzien, die ontstonden als antwoord op de situatie waarin alle podia terecht kwamen. Ik denk met veel genoegen terug aan de zomerprogrammering, toen we artiesten ontvingen op een klein podium op ons voorterrein. Aan de reeks van voorstellingen van De Kwekerij op vier locaties in de schouwburg. En ik ben trots op de lancering van het jongerenplatform T*Agency.

Schoonheid schuilt soms in kleine dingen. Zo was ik vooral opgetogen over het programma ‘artiest thuisbezorgd’ waarbij we optredens verzorgden in huiskamers. Denk aan oma Annie van 90 die werd verblijd met een optreden van Scapino Ballet Rotterdam, en een ander met ‘Elke dag Bach’ door pianist Jan-Willem Rozeboom. Tot zelfs dat niet langer verantwoord was.