Take off

Eindelijk, daar gaan we weer. Nog niet helemaal als toen, maar toch. Afgelopen zaterdag een eerste echte voorstelling met LeineRoebana, het dansgezelschap uit Breda. Met een echt decor, echte muziek en echte dansers die zich in het zweet werken. En gisterenavond vulde Roué Verveer twee maal onze schouwburg, haalden Tilburgers met hem in de studiofoyer hun Free Heri For All in het kader van de herdenking van het einde van de slavernij en zong Marlies Bloemen voor een gevuld terras op ons buitenpodium. 

Je kan je niet voorstellen hoe fijn dat voor een theaterdirecteur is, na al die maanden gedoe en stilte in ons huis. Ik had er pijn van in mijn buik en was er knap druk mee, zo’n gesloten tent. Deze maand laten we dus nog even zien dat we bestaan, dat we er toe doen. Met een gratis programma op het terras van ons nieuwe theatercafé. Laten we hopen dat het niet teveel regent, dat we elkaar weer kunnen treffen bij een glaasje rosé.

Hoewel, dat podium programmeren we aanstaande zaterdagavond niet. Dan vieren we feest met ons eigen personeel. Mijn collega’s hebben het, elk op hun eigen manier, net zo om hun oren gehad. Zonder publiek liggen hier veel functies stil. Anderen rekenen met mij de talloze noodscenario’s door,  verplaatste voor de zoveelste keer een voorstelling of concert, schilderden muren of schuurden tafels. Morgen zijn we weer samen in één zaal, dat is lang geleden. Dus daar zie ik naar uit.

Maar goed, traditioneel kijken we in de zomer uit naar het nieuwe seizoen. Dat hebben we, zonder brochure dit keer, enkele weken geleden gelanceerd. U zal het er niet aan afzien, maar dat programma heeft ons veel hoofdbrekens en zweetdruppels gekost. Het is enigszins uit balans qua verdeling van voorstellingen naar tijd en plaats. Maar het is wel een topprogramma met fraaie landelijke en internationale high lights. Kijk vooral op onze site, al zal ik er ééntje noemen.

U weet misschien dat ik een bewonderaar ben van hedendaagse dans, vooral van het repertoire van grote Westerse choreografen. Ik ben dan ook verguld met het feit dat we samen met het Holland Dance Festival de productie Swan Lakes van Gauthier Dance naar Nederland kunnen halen. Vier totaal nieuwe vertolkingen van Hofesh Shechter, Marie Chouinard, Marc Goecke en Cayetano Soto. De productie ging vorige week in Stuttgart in première en werd met een minutenlange staande ovatie ontvangen. Nog even wachten, het wordt vanzelf weer winter. 

Gelukkig wordt de kwaliteit van ons programma herkend, er is de afgelopen weken stevig besteld. Goed om te zien dat het vertrouwen in de toekomst en in Theaters Tilburg niet is verdwenen. Er zijn voorstellingen die, net als vroeger, nu al vrijwel zijn uitverkocht. Terwijl het aanbod nog niet compleet is, in september volgt een update met tenminste 35 producties die nu nog in het overzicht ontbreken. Hou dus nog wat spaargeld op de rekening, dan kunt u over een aantal weken alsnog uw slag slaan.

Opstaan voor Scapino

Natuurlijk: niemand is onmisbaar. Maar sommigen zijn wel onvervangbaar. Dat geldt zeker voor Scapino Ballet Rotterdam, Nederlands oudste dansgezelschap, dat bijna overal in Nederland volle zalen trekt. Van Heerlen tot Zaandam, Tilburg tot Enschede, Alkmaar tot Zwolle, Haarlem tot Drachten. De Raad voor Cultuur maakt volgens ons, directies en programmeurs van meer dan de helft van de theaters in Nederland, een kapitale fout met zijn advies om Scapino Ballet Rotterdam uit de Basisinfrastructuur (BIS) te weren en het succesvolle gezelschap onder leiding van Ed Wubbe de komende vier jaar geen structurele landelijke subsidie toe te kennen.

Wie Scapino wegsnijdt, vernietigt de ruggengraat van de dansprogrammering in de grote zaal. Opvolging van het Raads-advies brengt onherstelbare schade toe aan onze programmering, onze jarenlange, zorgvuldige publieksopbouw voor dans en het hele dansbestel. ‘Scapino trekt in de grote zaal heel veel publiek,’ benadrukt Simone Kratz, artistiek manager in Enschede. ‘Uit die vijver van toeschouwers kan ik weer mensen verleiden naar iets experimenteels te gaan zoals Club Guy & Roni. Voor die niches heb ik wel eerst het brede profiel van Scapino nodig.’ Geen ander gezelschap genereert met enerverende dans van hoge kwaliteit in zo veel zalen zo veel publiek: 80.000 bezoekers in 75 theaters. Scapino’s multidisciplinaire aanpak, zoals met circus en live muziek, is bewezen succesvol en zorgt voor grotere toegankelijkheid en verbreding en verjonging van doelgroepen.

Wij weten: ‘de dansbezoeker’ bestaat niet. Iemand begint bijvoorbeeld bij Introdans, bij ISH of bezoekt een romantisch ballet rond kerst. Vervolgens prikkel je hem of haar om naar Pablo van Scapino te gaan, van de Spaanse choreograaf Marcos Morau. Dat legt weer een voedingsbodem voor de kwetsbare dans van Conny Janssen Danst en de experimenten van Ann Van den Broek en Arno Schuitemaker. Zo bouwen wij consequent aan ons programma en ons publiek voor dans.

‘Er zijn sowieso te weinig dansgezelschappen in Nederland die reizen met een sterk dansaanbod voor de grote zaal en toeschouwers trekken uit alle gelederen, jong, oud, dansliefhebbers en nieuwsgierigen.’ aldus Laura Marcus, schouwburgprogrammeur in Haarlem. ‘Zonder Scapino mist ons publiek een kwart van de dansavonden. Een enorme verschraling.’
Scapino bespeelt niet alleen Rotterdam, Randstad en grote steden. Het gezelschap heeft een sterke positie in kleine en middelgrote steden waar hedendaagse dans vaak een minder vanzelfsprekende plek heeft. Expressieve Scapino-dansers zoals Bonnie Doets en Mischa van Leeuwen spreken een groot en jong publiek aan. De educatieprojecten vergroten het begrip en de waardering. Dat wordt versterkt met bijdragen aan allerlei initiatieven, variërend van opera in Enschede, masterclasses in Heerlen tot amateurdansprojecten in Alkmaar.

De dansexperts van de Raad voor Cultuur gaan voorbij aan wat ons publiek als vernieuwing ziet en accepteert. Bij Scapino gaat innovatie hand in hand met kwaliteit en publieksverwachting. De groep introduceert in onze zalen al jarenlang succesvol nieuwe namen, nieuwe vormen en nieuwe cross-overs. Het mag niet zo zijn dat het ondernemende Scapino wordt afgestraft omdat de groep het in samenwerking met onze theaters zo goed doet. De signatuur is eigen, aanvullend op die van Nederlands Dans Theater en Introdans. Het Nationale Ballet reist slechts beperkt.
We begrijpen de hang naar vernieuwing in het Raads-advies en zien de enerverende en opzienbarende Club Guy & Roni óók graag in onze zalen. Maar voor meer experiment en innovatie in de dans is extra financiële ruimte nodig, zoals een vijfde dansgezelschap in de BIS. Het zou een onherstelbare fout zijn hier een succesvol en belangrijk gezelschap voor te slachtofferen. Laten we wel wezen: vijf dansgezelschappen is geen overdreven luxe, en beter in balans met het aantal theatergezelschappen, jeugdgezelschappen en muziekensembles in de BIS.

Angelique Finkers benadrukt dat Scapino ‘onmisbaar is voor het Zaantheater’. En Anna Bouwman van Zwolse Theaters gunt iedere nieuwe generatie een voorstelling van dit gezelschap, want: ‘Scapino gaat al generaties mee en blijft modern.’

Dus beste minister, beste leden van de Tweede Kamer, namens die 75 podia en al hun publiek heb ik een dringend verzoek: kom in beweging, denk buiten de door uzelf bedachte kaders en kies voor een sterk dansveld. Luister naar publiek en podia en behoud Scapino.

Mijn betoog verscheen op 10 juni 2020 in de Volkskrant namens vrijwel alle podia waar Scapino in Nederland speelt.

Snor

Al neemt het aantal wilde dieren in rood-wit gestreepte tenten en ceremoniemeesters met  Italiaans accent zienderogen af, circus is hot. We hebben hier net een maand afgerond met  de acrobaten van Fontys, zij presenteerden een reeks sterke voorstellingen vorige week in de concertzaal. Reikhalzend keken we, want boven het publiek zwaaide een dame aan de trapeze en maakte een heer een wandeling over het gespannen koord. Ik was er trots op dat dit allemaal bij ons kan en dat die zaal zo geschikt lijkt voor dit jaarlijkse snoepje.

Op de een of andere manier hangt er altijd een bijzonder en nostalgisch sfeertje om dit genre. Als ik het woord circus hoor denk ik snel aan de sfeer van de film Moulin Rouge en aan de reizende gezelschappen aan het einde van de negentiende eeuw. Deze week was ik bij de première van Swan Lake, de nieuwe voorstelling van Jakob Ahlbom met de dansers van ICK Amsterdam. Het aloude sprookje en de muziek van Tsjaikovski, maar dan helemaal anders. En wel precies aansluitend op die burleske sfeer. Dit najaar zijn ze bij ons, compleet met hoge hoeden, messenwerpers en googelacts.

En blijkbaar ben ik niet de enige met deze beelden in het hoofd. Ook ’s lands bekendste illusionist Hans Klok hult zich graag in de sferen van destijds. Zoals altijd tovert hij met wapperende haren duiven uit zijn hoed en halveert hij mooie meisjes op ons podium. Dit keer belooft het wel even wat spannender en wellicht luguber te worden. In aansluiting op Jakob Ahlbom’s productie vorig jaar brengt hij namelijk horror naar de Nederlandse theaters. Geen circus dus, maar een waar spookhuis voor jong en oud.

En dan brengen we nog zo’n voorstelling die past in dit vakje. Laatst ging de voorstelling Dr Miracle van het vernieuwende gezelschap Opera2Day in première. Begin 1900 flirtten de rondreizende tovenaars graag met de wetenschap en ze noemden zich professor of doctor. In deze nieuwe operaproductie speelt hij de hoofdrol, doch zonder een noot te zingen. Dat is aan de andere spelers op het podium, die in een boeiende vaudeville setting de ene na de andere aria tevoorschijn toveren. De recensies waren juichend, dus ik zie er naar uit hen te mogen ontvangen.

Op een feestje vroeg een kind me laatst wat ik nou eigenlijk deed in die schouwburg. Toen ik antwoorde dat ik de directeur speel, vroeg ze me of ik ook een hoge hoed draag. En een zweep en een jas met van die lange flappen achter? Nee dat niet, maar ik draag wel altijd een net pak. Dan telt het niet. En trouwens, zei ze, jij kan geen directeur zijn want je praat Nederlands en hebt geen zwarte snor. Het is altijd tijd voor verbeelding, al zijn sommige stereo types al op je netvlies gebrand voor je ze überhaupt hebt gezien.

Directeuren dansen niet

Bij de uitreiking van de Jacques de Leeuwprijs deze zomer werd ik door een Fontys-danseres het podium op getrokken. Ze zette me met de rug naar het publiek en fluisterde me in het oor ‘niets doen, niet dansen’. Vervolgens bewoog ze gracieus en soepeltjes om me heen, ik stond erbij als een zoutzak in een mooi pak. Het contrast was helder, haar statement was gemaakt. Al wist zij niet wie ik was en wat mijn rol is in dit huis. Directeuren dansen niet. Hoogstens stiekem.

Theaters Tilburg programmeert graag veel moderne dans, er is veel publiek voor in Tilburg. Dat is bijzonder, maar niet zo vreemd. Dans lijkt populairder dan voorheen. Voor zowel de urban arts van ISH als de Junior Company van het Nationale Ballet stromen de zalen vol. In Tilburg houdt jong en oud van dans, met name komende maand spelen we in op die grote belangstelling. Dat doen we trouwens niet alleen. In Tilburg zijn alle stappen in de ontwikkeling van danstalent vertegenwoordigd. Van de jonge balletmeisjes (en -jongens!) bij Factorium, via de dansacademie en DansBrabant tot de toptalenten op de podia van de Nwe Vorst en Theaters Tilburg. Dus werken we in Tilburg Dansstad samen om te laten zien wat deze stad allemaal in petto heeft.

De populariteit van dans zie je ook nationaal. Bekende choreografen nemen zitting in de jury van ‘So you think you can dance’, de documentairereeks ‘Bloed, zweet en blaren’ toont de inspanningen back stage en in het Circustheater trekken vanaf november jonge dansende knapen volle zalen in de musical Billy Elliot. Oh ja, en choreografe Isabelle Beernaert siert dit seizoen niet voor niets onze website en magazine. Dat is mooi, van dansen wordt je vrolijk. Als je zelf danst, maar ook als je alleen maar kijkt. Het Tilburgse danspubliek is doorgaans dolenthousiast. Het zijn de momenten dat ik sta te glunderen in de zaal. Het applaus tovert de tranen in de ogen van de vermoeide jongelingen op het podium.

Dat enthousiasme bleek ook maar weer eens afgelopen zondag in de Tilburgse binnenstad. Bij de Dansdropping werd de winkelende massa geconfronteerd met dans op allerlei locaties. In de etalage van de V&D werkten jongeren zich in het zweet aan de barre, door de straten dansten vreemde wezens in fel groene kostuums, in de Emmapassage botsen argeloze bezoekers op de bizarre bewegingen en geluiden van Katja Heitmann. Dans hoeft niet alleen te plezieren, het mag ook schuren en schokken. Dus dat het publiek af en toe de wenkbrauwen fronst of een stapje terug moest doen, dat geeft niks.

Best bijzonder dat dans populair is, het is immers een behoorlijk abstracte kunstvorm. Wat doen die mensen daar nu eigenlijk op dat podium? Dans tilt je op, dans brengt verlichting in je hoofd. Hoewel, soms kan het beeld aardig heftig en zwaar zijn. Dan is de inleiding van die Vlaamse dame voor onze voorstellingen heel prettig. Dat je snapt waar het vandaan komt. Ze legt het graag aan je uit. Van de Franse hofdansen en de academische balletten, via Rudi van Dantzig en Hans van Manen tot nieuwe helden zoals onze ‘eigen’  Itamar Serussi Sahar die nu bij Scapino is geland.

In de voorstellingen van Oktober Dansmaand valt me op dat ook andere disciplines ons podium betreden. Het draait tegenwoordig om veel meer dan dans alleen. Morgen staat bijvoorbeeld de actrice Monic Hendrickx tussen vijf dansers van Het Nationale Ballet, de volgende dag speelt violiste Liza Ferschtman in de voorstelling van Leine en Roebana en even later deze maand klinken de sopranen van Opera Zuid naast de danstalenten van Emio Greco. En ik heb die voorstellingen nog niet gezien, maar volgens mij dansen die actrice, violiste en sopranen niet. Of wie weet, wie weet dansen ze stiekem. Ik hoop dat je het leuk vindt.

Wil je weten wat er te doen is deze maand? Bezoek de site www.tilburgdansstad.nl en je weet alles.