Een magische plek

Sinds april 2015 werk ik in een rijksmonument. Dat wist u wellicht niet, maar de Rijksdienst voor het cultureel erfgoed beschouwt dit complex als een echte topper, een typerend voorbeeld van naoorlogse bouwkunst. Dat is uitzonderlijk want de architectuur van de wederopbouw wordt vaker gezien als ‘lelijk’, ‘saai’ en ‘bouwtechnisch slecht’. Het ligt echter genuanceerder, want uit die destijds gepresenteerde nieuwe monumenten spreekt ook de spirit van optimisme en opbouw.

Op de website van de rijksdienst lees ik dat de schouwburg een belangrijk gebouw is voor de architectuurgeschiedenis van de theaterbouw en een toonaangevend werk van de architecten Bijvoet en Holt. 'De grote ramen verbeelden de communicatie met de stad en kenmerken het sociale karakter van de theaters in deze periode. Het architectenduo ontwierp ook een deel van het interieur en het meubilair.' Dat is er trouwens nog steeds, we koesteren die banken en stoelen in onze foyers.

Natuurlijk is het me vooraf wel gevraagd, er werd niet zo maar een schildje van monumentenzorg op onze voordeur geschroefd. En we hebben er ook wel even over nagedacht, want wie weet kun je vervolgens niets meer wijzigen in het gebouw waar je dagelijks mee werkt. Dat bleek mee te vallen. Maar belangrijker nog, ik schat zo in dat we er hier in Tilburg helemaal niet zo gek veel aan willen wijzigen. De foyers, de zalen en ook het gebied achter de schermen is namelijk heel knap ontworpen.

En dat is niet raar, dat is vooral heel bijzonder. Want neem nu het gebouw van onze collega’s in Den Bosch. Dat is een stuk jonger maar ondertussen behoorlijk versleten en praktisch gezien een ramp. Vandaar dat ze er vanaf willen, alleen wil dat jammer genoeg met de besluitvorming in de provinciehoofdstad al jaren niet lukken. OK, er werd vorig jaar rond deze tijd dan wel een prachtig ontwerp gepresenteerd van UNStudio, maar dat bleek in economisch oplevende tijden stukken duurder dan verwacht. Een nieuw theater heb je niet zo maar voor elkaar.

Podiumgebouwen zijn vaak architectonische hoogstandjes van grote namen in het vakgebied. Naast onze schouwburg staat de concertzaal van architect (en later Rijksbouwmeester) Jo Coenen. Al heeft die 20 jaar geleden wel de nodige logistieke foutjes gemaakt trouwens. Dat gedoe met die lange looplijnen en grote trappen kan ik nog wel uitleggen, die verdeling van die krappe foyers niet. Vandaar ook dat we de afgelopen jaren daar wel wat hebben gewijzigd zoals een nieuwe bar, nieuwe toiletten op een logische plek en veranderingen in het stoelenplan. Neemt niet weg dat het een iconisch gebouw is op een belangrijke plek in de stad.

Laatst mocht ik daar trouwens wat over vertellen, over die architectuur en die stedenbouwkundige inpassing. Het Tilburgs Architectuur Film Festival TIAFF vroeg me of ik ook een van hun ambassadeurs wilde worden. En of ze dan een filmpje mochten maken in die fraaie gebouwen van ons. En ijdel als ik ben, vanzelfsprekend heb ik daar aan meegedaan. Het biedt toch maar weer een mooie kans om op te scheppen over de plek waar ik elke dag naartoe fiets en vele uren doorbreng.

Ik maakte het ze trouwens wel een beetje lastig, die mensen van TIAFF. Want dat filmpje werd ’s ochtends gemaakt en dan zijn er normaliter niet zo gek veel artiesten en publiek in Theaters Tilburg. Terwijl het daar wel allemaal om draait. Dus wilde ik ook graag beelden van avonden in ons huis gemonteerd in die trailer. En dat is gelukkig allemaal gelukt, checkt u het zelf maar eens op hun website.  Oh ja, belangrijker nog, want daar ben je ambassadeur voor, kom 14 april naar Cinecitta voor dat festival. Als u van architectuur en cinema houdt tenminste, voor levend vermaak komt u gewoon weer bij ons.

Koninklijke drukte

Al staan er duizenden boze Turken op de Coolsingel, dreigen populisten tot een machtsovername en gaat de aarde aan onze vraatzucht ten onder, wij Tilburgers bereiden ons voor op de komst van de koning. Ook bij Theaters Tilburg kunnen we ons er niet aan ontrekken. Sterker nog , het heeft Zijne Majesteit bekoort om het jaarlijks Koningsconcert op 3 april in de Concertzaal te laten plaatsvinden. Dus zijn we ook bij ons op kantoor en op de vloer in rep en roer.

Alsof we dat al niet waren. Het programma is de komende maanden overvol, de kaartverkoop is fors aangetrokken, het publiek stroomt toe. En het is weer 1 maart geweest, de dag waarop we de boeken al weer voor het nieuwe seizoen sluiten. We zijn klaar met plannen,  we weten tot en met juni 2018 precies wie er wanneer   en in welke zaal gaat optreden. Hoewel we nog niet precies weten wat al die artiesten hier komen doen. Dat hebben ze zelf vaak niet eens in de gaten. Dus worden er fraaie of geinige foto’s gemaakt deze dagen en op basis van vage plannen sterke verkoopteksten geschreven. Onze dames en heren van marketing zijn er de komende weken maar druk mee.

En gaandeweg komen sommige producenten of artiesten tot inkeer. Zo staat bijvoorbeeld Diederik van Vleuten al enige tijd voor april 2018 in onze agenda, vandaag hoorden we dat hij voorlopig even geen inspiratie heeft om met weer zo’n sterk historisch verhaal te komen. Jammer dan. En komt de producent van een nieuwe musical al rekenend tot de conclusie dat het doorzetten van de plannen tot zijn faillissement kan leiden. Wat weer leidt tot een nieuw gat in onze programmering. Alles is relatief in het licht van de toestand van de wereld, voor een programmeur zorgt een podium waar op een uitgaansavond het licht niet brandt voor pijn in de buik.

Even terug naar die koning die gebruik maakt van een gaatje in onze planning (op maandagavond is er namelijk nooit veel te doen in onze zalen). De aanloop naar dat concert met Amsterdam Sinfonietta en bijzondere gasten op het podium is namelijk best lang. Niet zozeer het programma zelf (dat is in goede handen), vooral de logistiek er omheen vereist veel geregel en overleg. Dus spreken wij met geduld adjudant, hofmaarschalk en hofdames alsof het ons dagelijks werk is dat koninklijk bezoek. Geen reden tot twijfel, natuurlijk zorgen we goed voor hem, zijn geliefde dames en zijn gevolg.

Het bericht over het concert in de kranten zorgde wel voor enige ophef bij onze afdeling ticketing. De koning nodigt namelijk zijn eigen gasten uit. Veel Tilburgers, dat dan weer wel, maar als u niet op zijn lijstje staat komt u er niet in. Sorry dan. U kan wel op Koningsdag zelf in de avond naar het concert kijken op tv. Nadat u overdag gevolgd hebt hoe het koninklijk gezelschap zich in onze binnenstad langs dertien werelden heeft bewogen. Dat wordt vast een fraai staaltje stadspromotie, daar mogen we op vertrouwen.

Oh ja, en als we dan alles hebben gehad, als de straten weer zijn gekuist en de verlengkabels opgerold, op de dag erna organiseren wij in de schouwburg ‘the day after’. Een programma waarin we trots terugblikken en een podium bieden aan hen die zo hard repeteerden en maar een half minuutje op tv verschenen. Een programma voor Tilburg en voor de Tilburgers waar u gewoon naartoe mag, als u tenminste op tijd uw kaarten reserveert. Want met 1.000 mensen in de grote zaal zitten we echt vol en zijn we er  trots op dat we die ene dag de meest oranje stad waren van Nederland.

Gesnif, gebral en geglunder

Het was een fraaie vrijdagavond in Theaters Tilburg. In de schouwburg was de voorstelling van Herman van Veen tot op de laatste stoel uitverkocht. Het duurde dus even alvorens we iedereen op de juiste plek hadden. Nadat Herman zijn eerste hese noten had ingezet, spoedde ik me naar de concertzaal voor het concert van het Nederlands Blazersensemble. Zij speelden het laatste deel van een trilogie op de muziek van Joseph Haydn. Van de voorgaande delen was ik erg onder de indruk, dus ‘De hemel’ wilde ik niet missen.

Dat blazersensemble is een knap clubje dat niet terugdeinst voor een moeilijke opgave. Zo hebben ze ook dit keer een niet al te eenvoudige compositie voor symfonisch orkest omgezet naar blazers met slagwerk. Plus de uiterst charmante Vlaamse dichter en schrijver Bart Moeyaert. Hij zat op een ladder en vertelde een verhaal, dat werd omlijst en ondersteund door die fantastische blaasmuziek. Het ging over een man wiens dagen geteld zijn. Over de Dood die langskomt en hem nog enkele dagen gunt. Zodat hij nog een keer naar zee kan, om zich daar rustig op zijn plaid uit te strekken met een thermoskannetje koffie. Tot de Dood hem in het oor fluistert.

Zo eens in de zoveel tijd zit ik in de zaal en wordt ik echt geraakt. Dit was zo’n moment waarin ik zachtjes in mezelf huilde. Wat een mooi verhaal, wat een mooie muziek. Ik dacht iemand die pas is gestorven, en aan iemand die niet zo heel lang meer bij ons zal zijn. En ik was niet de enige. We moeten allemaal leren afscheid te nemen. Toen ik om me heen keek zag ik bij dat daverende applaus meer waterige ogen, en zakdoekjes die besmuikt werden weggestopt.

Door, door. Zondag was ik er weer, bij die concertzaal. Nu stond ik buiten in een vip-box met kroegbazen, ondernemers en wethouders. Het contrast met vrijdag had niet groter kunnen zijn. Uit volle borst zongen we mee met de koren op het podium van ‘Tilburg Zingt’. Het bier stroomde rijkelijk. Dat is dan weer het voordeel als je als VIP wordt uitgenodigd. En terwijl ik de volgende morgen met een schorre keel en een mistig hoofd op stond, werd de Schouwburgring in een razend tempo schoongeveegd.

Een pluimpje voor de mannen en vrouwen van de reinigingsdienst, want diezelfde maandagavond konden we op dezelfde plek weer een uitverkocht huis voor het Koningsconcert verwelkomen. Als u vrij bent, zijn wij vaak aan het werk. Dat is dankbaar werk, u hoort me niet klagen, zeker op deze Koningsdag met zoveel gelauwerden in huis. In nette kleren en met de lintjes opgespeld zaten ze glunderend te luisteren naar een wereldvermaard pianokwintet dat romantische muziek bracht van Brahms. Voorafgegaan door het Wilhelmus en een driewerf voor de koning uiteraard. Hoera, hoera, hoera.

Ach en zo spoedt zo’n week zich voort. Zelf waren we natuurlijk het meest druk doende met de seizoenspresentatie op dinsdag. Een goed gevuld programma met previews van alles wat het nieuwe seizoen ons gaat brengen. Met een fraaie Amerikaanse slee en vrolijke dansers van Fontys op het toneel om de aandacht te vestigen op de première van Grease dit najaar. Met tips van onze programmeur Simone Mager en haar muzikale assistent Gert Gering. En de onthulling van het nieuwe magazine natuurlijk. Met wederom ruim 300 goed gevulde culturele avonden in het vooruitzicht. Zo ziet u maar, het houdt nooit op, sla dat nieuwe magazine er maar eens op na.

Niet onopgemerkt

Gaat het Magogo Kamerorkest echt stoppen? Ja, spijtig, spijtig. Er zijn veel memorabele concerten gerealiseerd, zo’n einde is pijnlijk. In de afgelopen jaren is er door veel mensen hard gewerkt om het orkest levensvatbaar te laten zijn.

Waarom het dan toch niet verder kon? Naast de schoonheid in de zaal was daar steeds de economische realiteit, de strijd om het publieksbereik. De afwezigheid van de noodzakelijke speelbeurten in het land voor de unieke producties die Magogo steeds maar weer van de grond wist te tillen.

Wat het meest bijzondere  is dat ik heb meegemaakt met het Magogo? Goh, daar vraag je me wat. Ik denk dat ik het meest werd geraakt door Gerard van Maasakkers met Zomaar onverwacht, het meest in vervoering raakte van de Vier jaargetijden van Astor Piazzolla en dat ik in verwarring was van het batafysische concert van Micha Hamel. En ja, ik ben steeds erg trots geweest op het feit dat de kleurrijke zaal van Jo Coenen en Peter Struyken werd bespeeld door ons ‘eigen’ orkest, met prachtige beelden en een heel eigen gebruik van videoprojectie.

Wie ik zou willen bedanken? Tsja, die lange reeks namen laat ik liever aan de voorzitter van Magogo. Maar weet je? Zonder componist geen muziek, zonder musici geen klanken. Dus hen ben ik het meest dankbaar. En het publiek natuurlijk, dat toch maar steeds haar vertrouwen in het orkest stelde.

Hoe rond je zo’n tijdperk nu gepast af? Als je groots hebt gepresteerd, moet je met allure eindigen. Daarom gelukkig geen requiem, maar een feestelijk slotconcert, met vuurwerk en allerlei mensen die in de afgelopen jaren zo belangrijk waren voor Magogo en voor Concertzaal Tilburg. Het doet nu eenmaal pijn om afscheid te nemen, je kan beter lachen door de tranen heen.

Hoe nu verder? De muziek speelt altijd door. Tegen de stroom in, ook als overheden terugtreden en bedrijven aarzelen. De zoektocht naar een nieuwe orkestpraktijk en nieuw publiek stopt niet, ook niet hier in Tilburg. De meest kleurrijke concertzaal van het Zuiden staat voor een brede en diverse programmering met gevoel voor traditie en een scherp oog voor vernieuwing, met dit seizoen initiatieven zoals Micha’s Mix, Incubated: fluisterzacht en Casual Classics, naast de standards van philharmonie zuidnederland en de Nederlandse Bachvereniging.

Is er toekomst voor concertzalen? Natuurlijk. De kern van wat wij doen is ‘live’. Het draait hier om echte musici, die spelen in het hier en nu. Ik geloof dat niemand de kracht van klassieke muziek kan ontkennen, dat iedereen wel eens mag worden opgetild door virtuoze violen. Daarna luister je nooit meer hetzelfde.

Magogo heeft veel mensen blijvend geraakt. Het is niet onopgemerkt gebleven.

Altijd feest

Deze weken stroomt ons huis over van jong talent. De afstudeerders van Fontys Hogeschool voor de Kunsten hebben vrijwel alle podia in stad en regio veroverd, dus ook die van Theaters Tilburg. Zo was ik afgelopen week bij de voorstelling ‘Company’  van de musicalopleiding. Een erg fraai en niet eenvoudig stuk van Sondheim. Elke student kreeg de kans te laten zien dat het einddiploma niet onterecht is verdiend. Ik weet niet of het waar is, zo lang draai ik nu ook weer niet mee in Tilburg, maar ik geloof dat het een erg sterke lichting is dit schooljaar.

De hele maand juni is de concertzaal ingenomen door de afstudeerders van de afdeling circus. Ik ben  erg trots op de mogelijkheden die deze zaal biedt en op onze technici die dit allemaal maar mogelijk maken. Het podium was vergroot en technisch uitgebreid met alles wat je voor het ‘nieuwe circus’  nodig hebt. En dus zwaaiden er bij de voorstellingen dit weekend meisjes hoog aan de trapeze, klom een behendige acrobaat langs een paal omhoog en vlogen de diabolo’s door de lucht. Ik vertrouw er maar op dat de dames en heren hun weg gaan vinden in de internationale circuswereld. Dat moet lukken, de groep is dit najaar al geboekt bij het sympathieke Brabantse circusfestival Circo Circolo.

Festivals, daar zeg je me wat. Al vanaf eind april is het elk weekend feest in deze stad. De parken en pleinen worden gevuld met een aaneensluitende reeks van met zon en bier overgoten festivals en festiviteiten. Er wordt me wel eens gevraagd waarom er geen zomerprogrammering is op onze podia. Nou daarom dus. In de zomer willen we met z’n allen buiten zijn, niet binnen. Dus leg ik het met ons rood pluche toch zeker zo’n tweeëneenhalve maand  af tegen de drassige velden van de popfestivals en de houten bankjes van  Mundial, De Parade of Theaterfestival Boulevard. En tegen de victorie van Oranje in Zuid-Amerika natuurlijk.

Dat is op zich niet erg. Dan hebben we hier de kans om al die overuren van onze medewerkers te compenseren en wat zaken op te knappen en te veranderen. Elke zomer zijn we druk in de weer met onderhoud en vervanging. Zo werkten we bijvoorbeeld in de vorige zomers aan de inrichting van de concertzaal en de foyers. En is dit jaar restaurant Lucebert aan de beurt. Dat was ook wel weer eens toe aan een likje verf en een deels nieuwe inrichting. We werken hiervoor samen met Osiris Hertman. Deze internationaal gerenommeerde Nederlandse ontwerper is de uitdaging aangegaan om, op basis van de bestaande inrichting, te komen tot een totaalconcept voor een restaurant waar het prettig vertoeven is.

Natuurlijk koesteren we de sterke kanten van ons restaurant. In september kan u weer rekenen op de topkwaliteit van de keuken en ons gastvrije personeel. De entourage zal dan wat hedendaagser en vooral wat opener, wat transparanter zijn geworden. We kwamen er namelijk achter dat een deel van onze gasten geen idee had dat je zo goed kan eten in de schouwburg. Blijkbaar weet niet iedereen waar Lucebert is en waar het voor staat, dus zullen we dit deel van ons bedrijf eens wat meer in de spotlights zetten. Inclusief onze kok Tom Biessen natuurlijk, want uiteindelijk bieden we toch een podium aan zijn culinaire talenten. Het zijn de kookkunsten van hem en zijn team die de perfecte start vormen van een hoogwaardig onbezorgd avondje uit.

Wat dat betreft is het altijd bal, zelfs als we gesloten zijn. Je hoeft je in Tilburg nooit te vervelen, sterker nog, daar is eigenlijk geen tijd voor. Want voor je het weet is het weer Tilburgse Kermis, Incubate of Brabant Open Air. Dus eerlijk gezegd zie ik wel uit naar die paar weken in het jaar dat ik niet in een theater- of concertzaal zit. Even geen feest, om daarna weer met vol enthousiasme aan de slag te gaan. Ik wens u een fijne zomer.