Ik zie je

Wat kijkt ze toch spannend de camera in, de actrice Sallie Harmsen van het Nationaal Toneel. Ze is het beeld van de campagne die nu over de stad wordt uitgerold. Je komt haar overal tegen. En natuurlijk kijkt ze de hele dag naar me, op de cover van het programmaboek op mijn bureau. Een serieuze blik, wat schuilt er achter die ogen? Wat is er aan de hand? Is ze boos, of kijkt ze verontrust? Ik ben er content mee, erg content. Niet alleen met die foto en de strakke vernieuwde vormgeving, vooral ook met de inhoud van dat programma.

Het is een programma dat gezien mag worden. Al zal het je wel even tijd kosten om het te doorgronden. Dat geeft niet, ook wij hebben die selectie niet lukraak gemaakt. Het was een hele klus om al dat aanbod af te wegen en selecteren. Maar nu is het gelukt, alles staat op een rij voor het nieuwe seizoen. Nu mag u gaan kiezen en bestellen. Zo meteen om 12.00 uur gaat de verkoop van start. Spannend, ook al is het de tiende keer dat ik als theaterdirecteur voor in zo’n gids sta. Er valt natuurlijk van alles over te zeggen, over de plannen die de verschillende gezelschappen, musici en artiesten hebben gepresenteerd. Maar laat ik me kort richten op het toneel. Want daar is echt wel iets aan de hand. Veel theatermakers kruipen komend seizoen dichter op de actualiteit, op de grote vraagstukken waar we als samenleving mee worstelen.

Neem nu zo’n Ola Mafaalani, de artistiek leider van het Noord Nederlands Toneel die na Borgen komt met All Inclusive. Een stuk waarin ze zich verplaatst in de vele vluchtelingen die net als wij op zoek zijn naar geborgenheid en geluk. Of Laura van Dolron, de stand-up filosofe die nadenkt over de terrorist die haar vraagt waar zij nu eigenlijk voor staat, waarvoor zij bereid zou zijn te sterven. En de makers van Jihad, een verhaal van drie opgefokte jongens die naar Syrië vertrekken om vervolgens met een keiharde realiteit te worden geconfronteerd. En tenslotte Lucas de Man van het Zuidelijk Toneel, die na zijn tocht door Europa en de daaropvolgende voorstelling op zoek gaat naar de positie van de man binnen de islam.

Andere makers houden zich bezig met machtsspelletjes. Zoals De Verleiders, die zich dit maal concentreren op de financiële misstanden in ons zorgstelsel. Met die wonderlijke mix van cabaret en toneel weten ze belangwekkende zaken aan de orde te stellen. George van Houts, samen met kompaan Tom de Ket de schrijver van dit stuk, komt zijn complot theorieën in een soort van theatercollege later ook nog eens aan ons uitleggen. Over de verleidingen van geld en macht worden meer stukken gepresenteerd. Zoals ook het dramatische verhaal van de oude Blatter, de man die de verleiding van de miljoenen achter voetbalorganisatie FIFA niet kon weerstaan.

Al zijn het nu nog maar beloftes, die teksten en foto’s in de brochure en op de website, het zijn allemaal voorstellingen die kijken naar de wereld van nu. Die u de blik tonen van een ander, zodat u de volgende keer toch weer net iets anders kijkt naar de vraagstukken waarmee we worden geconfronteerd. Dat simpele zinnetje ‘ik zie je’ is door onze marketeer slim gekozen, u gaat ‘m net als de foto van Sallie Harmsen nog veel tegen komen.  Denk ook eens de tekst van de Franse schrijfster Anais Nin: ‘we zien de dingen niet zoals ze zijn, we zien de dingen zoals wij zijn’.

Focus

Ik zocht wat over dat referendum gisteren en raakte afgeleid. Ik las een artikel over mensen die claimen dat ze nooit stress hebben. Een van de belangrijkste voorwaarden daarbij is blijkbaar focus. Dat je alleen bezig bent met de dingen en de mensen die er echt toe doen. Dat je de rest buiten beschouwing laat. Multi-tasken is volgens die schrijver volslagen onzin, dat levert alleen maar drukte op in je hoofd. Net als veel spullen trouwens, want daar moet je alleen maar voor zorgen en het veroorzaakt rommel in je huis. Fraaie inzichten, breng ze maar eens in de praktijk.

Toch, als baas van Theaters Tilburg is het voor mij eigenlijk nooit rustig. Niet in mijn hoofd en niet om me heen. Mijn mail stroomt vanzelf weer vol. Mijn agenda blijft steeds gevuld met afspraken. Over onbedwingbare uitdagingen, dingen die zouden kunnen worden geregeld of lastige kwesties die nu eenmaal moeten worden opgelost. Vol met afspraken met mensen die fantastische plannen hebben en met de belangwekkende voorstellingen en concerten die elke dag onze podia vullen. Al ben ik over het algemeen de rust zelve, mijn brein staat nooit stil. En begrijp me niet verkeerd: ik heb een top-job, ik klaag niet.

Zo af en toe lukt het om me met één ding bezig te houden, om aan niets anders te denken. Om de gedachten niet af te laten dwalen, niet te piekeren. Eerlijk gezegd lukt me dat meestal niet in onze zalen, hoe indrukwekkend ook wat er op de planken gebeurt. Ik let stiekem steeds op of iedereen het naar de zin heeft. Of er iemand flitst in de zaal, de acteurs stoort of ongemerkt ziek wordt. En ik verbeeld me zo nu en dan dat ik als een soort superman mensen red in tijden van nood. Ach, ook een directeur heeft zo zijn fantasieën.

Afgelopen zaterdag was dat anders, de hele dag. Ik volgde de verhaallijn, ik leefde mee met de personages in het stuk en verplaatste me in de verwikkelingen rond de hoofdpersoon. En dat was niet saai, in tegendeel. We hebben gelachen, genoten van prachtige muziek en oogstrelende scenes, we hebben gegeten en gedronken. En het was toneel. Echt waar, negen uur toneel. U begrijpt het wellicht, ik was bij de marathon ‘Borgen’ van het NNT. Dat gezelschap uit het hoge Noorden. U heeft er vast meer over gehoord, vrijwel iedereen die ik na afloop hoorde sprak in de overtreffende trap.

Op deze plek, deze blog bedoel ik, filosofeer ik zo af en toe over het nut en de noodzaak van wat we doen bij Theaters Tilburg. En het is niet dat ik het niet wist, maar ik ben me er nu van bewust dat er nog een woord bij is gekomen: focus.

Muziek en theater helpt je om je hoofd even in het gareel te krijgen. Geen rust, nee dat niet, wel de volle aandacht om één ding tegelijk te doen. Alsof je ‘s nachts bij volle maan ontspannen op de snelweg over de Veluwe rijdt, alsmaar recht door zonder afleiding. En in de hectiek van alle dag is dat heerlijk. Single-tasken en dat maar liefst negen uur lang. Alleen al uit therapeutisch oogpunt kan ik dat iedereen aanbevelen. Wellicht dat er een wetsvoorstel moet komen waarbij bezoek aan podiumkunsten in het zorgverzekeringspakket komt. Zullen we een referendum houden? Ik stem alvast voor.

Niet meer bang zijn

Kan je een maatschappij ook wrichten, in plaats van ontwrichten? Die vraag stelde Theo Maassen zichzelf afgelopen weekend tijdens de try-out van zijn nieuwe show in de studio. Hij maakt zich boos omdat we ons collectief angst aan laten jagen door de media. En vooral ook dat radio, tv, kranten en internet zich er überhaupt voor lenen om dagelijks een bulk aan negatieve berichten over ons uit te storten. En ons daarmee bang te maken. Bang voor een oorlog met islamitische extremisten in het midden-oosten, bang voor de golf aan vluchtelingen die huis en haard verlaten om duizenden kilometers verderop door ons in caravans en tochtige tenten te worden opgevangen. Omdat die angst ertoe leidt dat we ons in dit land behoorlijk raar zijn gaan gedragen wil Maassen dit grondig aan de kaak stellen. Met humor uiteraard, want dat is volgens hem nu eenmaal de hoogste vorm van kunst.

Theo Maassen is bezig om een uiterst relevant programma te maken, dat is hem wel toevertrouwd. De komende weken oefent hij zijn teksten links en rechts uit in kleine zalen, om dit najaar bij ons terug te komen met zijn voltooide werk. Ik zie er naar uit. Ik ga er hier niet teveel over zeggen, dat komt wel zodra hij zelf van mening is dat zijn voorstelling klaar is. Achteraf mocht ik met hem een biertje drinken en hadden we het er over hoe je angst kan bestrijden. Het is net als met spinnen of slangen stelde hij, gewoon de confrontatie aangaan en ervaren dat het veel minder eng is dan je dacht. En als er iets is waar Theo niet bang voor is, dan is dat het wel, de confrontatie aangaan.

Onze podia bieden de laatste tijd (en ook de komende tijd trouwens) veel voorstellingen die reflecteren op de actualiteit. Die ons een spiegel voorhouden en heikele kwesties relativeren en becommentariëren. Zo zat ik vorige week samen met onze burgemeester smakelijk te lachen bij De Revisor van Het Nationale Toneel. Een voorstelling waarbij regisseur Theu Boermans een nogal vrije en humoristische  interpretatie heeft gemaakt van de teksten van Gogol. Met een volslagen corrupt college van burgemeester en wethouders, buurtbewoners die in opstand komen tegen de plannen voor een AZC en een knuffelvluchteling die ondanks alles toch mag blijven in dat van angst voor overheidscontrole sidderende dorp in Brabant.

Ook zonder tekst kan je op de crisis reageren waarin de wereld zich lijkt te bevinden. Morgen hebben we Ballet de Marseille te gast met Extremalism. Die dansvoorstelling gaat over de reactie van de mens op extreme omstandigheden en over hoe je overleeft in een heel minimale setting. Die drie voorstellingen zijn daarmee voor mij alleen maar een onderstreping van het belang van de podiumkunsten in de huidige tijd. Of het nu dans, toneel is of cabaret, elke kunstvorm helpt je om in te zien dat je niet alleen staat in je angsten en je twijfels. Van huiselijke terreur tot mondiale geweldsvraagstukken.

Tegelijk met de voorstelling van Theo Maassen was er in de grote zaal een tribute rond het album Songs in the key of life van  Stevie Wonder uit 1976. En als je zou denken dat het hier om puur muzikaal amusement draaide, een nostalgische 'trip down memory lane', dan heb je het mis. Bizar hoe actueel muziek kan blijven. Lees ter illustratie eens de eerste coupletten van het openingsnummer Love’s in need of love today. 

Good morn or evening friends
Here's your friendly announcer
I have serious news to pass on to everybody

What I'm about to say
Could mean the world’s disaster
Could change your joy and laughter to tears and pain

It's that, love's, in need, of love today
Don't delay, send yours in right away
Hate's goin' round, breaking many hearts
Stop, it please, before it's gone too far

Ik weet niet of het kan. Een maatschappij wrichten, weer in de juiste ordening brengen zoals je een arm uit de kom met kracht kan terugduwen. Want we weten echt niet hoe het anders moet. Oorlog en ellende is van alle tijden en zal niet stoppen met een muziekje hier en een dansje daar. Maar toch, al helpt het ons samen alleen maar om niet bang te zijn voor de wereld waarin we leven, dan hebben we stiekem toch weer wat orde op zaken gesteld.