zaterdag 20 januari 2018

Eerbetoon

Als puber was ik fan van Kiss, de Amerikaanse glamour rockband. De posters van de beschilderde mannen hingen tot op het plafond van mijn kamer in Eindhoven. Samen met vriendjes van school speelden we als ‘Kopie Kiss’ in het parochiehuis Unitas in Woensel. We hadden kostuums genaaid, mayonaise emmers verzameld voor het drumstel en erg ons best gedaan bij het figuurzagen van de triplex gitaren. We konden geen noot spelen, laat staan zingen en dat deden we dan ook niet. Toch voelden we ons grote helden toen we de beker van de talentenjacht mee naar huis konden nemen.

Bij Theaters Tilburg discussiëren we bij de samenstelling van het programma aanbod geregeld over het fenomeen tribute band. Het aanbod is namelijk overweldigend en sinds vorig jaar zijn er indrukwekkende namen aan de galerij der groten toegevoegd. Denk maar eens aan het werk van George Michael, Leonard Cohen en Prince. We waken voor gemakzuchtige kopieën van het origineel en hanteren als stelregel dat de betreffende artiest nooit meer op het podium zal staan, zodat het een daadwerkelijke tribute kan zijn. Zo’n band als The Analogues is bijvoorbeeld helemaal top. Ze ambiëren niet om er als The Beatles uit te zien, dat zal ze ook nooit lukken, maar ze doen wel verschrikkelijk hun best om nog beter te klinken dan het origineel. Een eerbetoon waar ze overtuigend in slagen.

In vroegere tijden was de kunst van het kopiëren overigens geen schande. In de laat-middeleeuwse schildersateliers kenden ze geen plagiaat. Dat je oorspronkelijk moet zijn is iets van latere tijden. In China wordt ook nu nog de basis van het vakmanschap als kunstschilder gelegd door eerst nauwgezet de bekende werken van grote meesters na te schilderen. En veel van die vaklui zullen ook nooit een volgende stap zetten, het ontbreekt hen simpelweg aan creatief talent en authenticiteit. Dat is hun lot, onder geen van hun werken prijkt een eigen handtekening.

Bij het geschreven werk is dat anders. Mijn dochter kwam laatst verslagen thuis, haar werk was als ‘zeer onvoldoende’ beoordeeld. Terwijl haar scriptie over de grote filosofen er piekfijn uitzag, netjes vormgegeven en dankzij internet voorzien van mooie plaatjes van grote denkers. De boosdoener was Ephorus, het programma dat het onderwijs gebruikt om na te gaan of documenten oorspronkelijk zijn. Nadat die fraaie scriptie aan de computer was gevoerd kwam een percentage terug dat lag onder de twintig procent unieke content. En dat is niet genoeg, dan heb je als havo-leerling simpelweg niet genoeg zelf nagedacht.

Want meer dan bij muziek en beeldende kunst gaat het bij schrijven over het eigen denkwerk. Woorden zitten veel dichter op de geest, het draait om oorspronkelijke redeneringen en de kracht van de verbeelding. Daarom is het ook zo lastig om samen te schrijven. Kruip maar eens in elkaars hoofd. Het is uitdagend om met collega’s te debatteren, te sparren en te komen tot een gezamenlijke visie op een vraagstuk of uitdaging. Zeker als het over je eigen toekomst gaat. Om dat dan vervolgens aan het papier toe te vertrouwen zodat het overdraagbaar wordt en je er met anderen handen en voeten aan kan geven.

Meer dan een jaar geleden waren we daar binnen Theaters Tilburg samen best druk mee, met dat nadenken over de uitdagingen die voor ons liggen. Dat resulteerde in een toekomstvisie die we nu stap voor stap aan het verwezenlijken zijn. We ontwikkelen spannende projecten met de jongeren van R-Newt, werken binnen het Makershuis samen aan het begeleiden van jonge talenten en maken afspraken met partners. Zodat in juni in Tilburg bijvoorbeeld De Nederlandse Musical Dagen en in de herfstvakantie het festival Circolo in het Leijpark worden gepresenteerd. Allemaal acties die passen binnen die toekomstvisie.

En dus stond ik deze week aardig perplex toen ik het beleidsplan van een collega uit Limburg kreeg toegestuurd. Een tekstuele kopie als twee druppels water, zonder enkele bronvermelding of eerbetoon. Ephorus kwam tot onvoldoende originele content en zelfs het voorwoord is vrijwel gelijk aan mijn woorden. Maar dan uit naam van een ander. Ze hadden toch ten minste de bron kunnen noemen? En hoe kan een visie inspirerend, richtinggevend, authentiek en toetsbaar zijn als die niet voorkomt uit een traject wat je samen met je eigen mensen hebt doorlopen?

Ik wist eerlijk gezegd niet wat te doen. Me beroepen op copyrights of royalty’s vragen?  Ik maakte me al piekerend in bed vannacht goed kwaad en dacht vanmorgen, laat ook maar. Het is een eer om te worden gekopieerd. Het gaat niet om de tekst, het gaat om onze eigen visie en hoe die wordt gedragen door de mensen die er hier in Tilburg invulling aan geven. De tijd zal het uitwijzen. 

Glimlachend denk ik aan de woorden van de beroemde filosoof Eddy Zoëy. Hij zong  in 2007 al een variant op de titel van dat document: ‘bijna, bijna raak, oftewel helemaal mis’.

zondag 31 december 2017

Wat steeds van waarde blijkt

Eerlijk gezegd had ik niet veel goede voornemens afgelopen jaar. Het was druk op het werk, er was veel gaande en ik was al lang blij dat ik het hoofd boven water hield. Maar het bijhouden van deze blog stond wel ergens op dat lijstje van de dingen die ik trouw zou gaan doen. Net als meer sporten, minder drinken en meer tijd spenderen met de mensen waar ik van hou. Dus op deze laatste dag, laat ik het dan maar doen.

Al ga ik niet terugblikken, voor mij geen top tien van voorstellingen of een top vijf van fraaie belevenissen. Dat komt later wel, als ik het jaarverslag schrijf. Hoewel ik wel even wil melden dat ik erg onder de indruk was van ‘The Nation’ van Eric de Vroedt en van ‘Wir sagen uns Dunkles’ van Marco Goecke voor de jonge dansers van NDT-2. Oh ja, en dat ik het heel stoer vond dat ik dit jaar zowel Koning Willem-Alexander, Koningin Maxima als Prinses Beatrix de hand mocht schudden in Theaters Tilburg.

Maar goed, dit is de laatste dag van het jaar en daarmee de 18.597-ste dag van mijn bestaan. En als ik Harrie Jekkers mag geloven, dan heb ik van de 26.000 dagen tussen niets en eeuwigheid er dus nog maar 7.403 over. Dat is niet erg veel vind ik, dus ik hoop maar dat hij het mis heeft. Sinds ik in het theater werk lijken de dagen en weken steeds korter. Steeds is er die run naar de kerst, dan naar de publicatie van het nieuwe seizoen en tenslotte naar de zomervakantie. In een carrousel die steeds sneller lijkt te draaien.

Als ik vooruitblik op de rapportcijfers van dit jaar dan ben ik erg trots. Het lijkt alsof we de laatste maanden record na record breken. Meer bezoekers dan voorheen, hoge scores op klanttevredenheid, een programma van voorstellingen en concerten met veel sterren in de recensies, hoge bezettingen van restaurant Lucebert, een aantal toonaangevende evenementen en met dat alles ook nog gunstige financiële cijfers. Het gaat goed met Theaters Tilburg en dat maakt me dankbaar.

Wat ben ik toch blij met de mensen waarmee ik in ons huis mag werken. Dag na dag, avond aan avond is het weer bal, kunnen ze weer aan de bak en doen ze hun werk goed en met veel plezier. Terwijl het er echt niet rustiger en makkelijker op wordt bij Theaters Tilburg. Integendeel, we bedenken steeds weer nieuwe dingen die imposanter en ingewikkelder zijn dan daarvoor. Dat doen we niet alleen, we werken met steeds meer partners samen in ons huis dus mijn erkentelijkheid geldt ook voor hen.

Denk maar eens aan het Metropole Orkest en Jameszoo afgelopen week, dat was toch weer een toppertje dat zonder de samenwerking met Paul van Kemenade en zijn stichting niet mogelijk was geweest. Of die fraaie jeugdprogrammering die naadloos is afgestemd met de NWE Vorst en die folder die alle Tilburgse basisschoolleerlingen in hun rugzakje meenamen afgelopen herfst. Het zijn dus de partners waarmee we mogen werken, binnen een cultureel klimaat dat beter is dan ooit. Vooral toch ook dankzij de onaflatende inzet van onze wethouder Marcelle Hendrickx en haar enthousiaste cultuurambtenaren. Die hebben een sterke visie neergelegd en er vervolgens voor gezorgd dat er ruimte is om daar invulling aan te geven. En wij zetten op onze beurt ook onze schouders daaronder. Tof toch?

Dus ja, ik ben vooral dankbaar voor al die mensen die er voor zorgen dat wij in deze stad zo’n bijzondere momenten mogelijk mogen maken, al die onvergetelijke ontmoetingen tussen artiesten en publiek. En ik ben geraakt door Martijn Neggers, die zich liet inspireren door Lucebert en een mooi gedicht schreef over waar het echt om draait in ons huis. Dus als u dacht, wat staat daar nou? Dan is dit de tekst die u deze dagen leest op de lichtkrant op de schouwburg.


Wat steeds van waarde blijkt zal ik omarmen
En hier, hier zal het wonen, dag, en nacht
een treurspel in een paar miljoen bedrijven;
een woeste dans die fel is opgebloeid;
een lege, stil geworden wildernis.
Het zal hier thuis zijn en het zal hier blijven
en wij zien toe hoe alles ademt, groeit
en rijk wordt, hoe dan ook, wat weerloos is

Wat weerloos is: wat steeds van waarde blijkt.


En ook. Bekijk de indrukwekkende video die 'Wij zijn Tilburg' en Jochen Otten op deze tekst maakten, die staat hier.

donderdag 12 oktober 2017

De oorlog is afgelast

Net als in het gewone leven draait het in het theater uiteindelijk om vertrouwen. Als u een kaartje koopt voor een voorstelling op vrijdagavond om kwart over acht, kan u er van op aan dat wij voor u klaar staan. Dat de artiest in de kleedkamer zenuwachtig loopt te drentelen voor hij op kan. Zo vertrouw ik er ook op dat de vrachtwagen van het gezelschap in de ochtend op tijd naast de toneeltoren parkeert en dat onze technici zich weer in het zweet werken om al die spullen op tijd op- en afgesteld te hebben. En belangrijker nog, dat de voorstelling of het concert van die avond goed is geregeld en de verwachtingen overtreft. Terwijl we allemaal weten dat het geen kleinigheid is om tot een volwaardige en hoogwaardige uitvoering op een groot podium te komen.

Toch gaat het niet altijd zoals we denken, theater blijft mensenwerk. Zo af en toe gaat het goed mis. Zoals deze week met ‘War of the worlds’ van de Brabantse producent Mike Vullings. Dat is een toegewijde man die we kennen van tours met het materiaal van Queen en een toffe show rond Pink Floyd. Maar dit keer zit het ‘m tegen, fors tegen. Hij blijkt zich veel te laat te hebben gerealiseerd dat ‘Jeff Wayne’s musical version of The War Of The Worlds’ door de Engelse rechthebbenden als musical wordt gezien. En dat er strenge eisen gelden over hoe die show er uit dient te zien. Veel te laat? Ja maanden te laat. Pas toen hij vorige week dinsdag de eerste try-out ging spelen knalde hij met zijn kop tegen de deur van het internationale auteursrecht. Terwijl het publiek in de foyer stond te trappelen, kon hij onder de dreiging van een juridisch conflict niet anders beslissen dan het annuleren van de show die avond.

De dag daarna las ik hierover in de lokale krant en alle alarmbellen gingen rinkelen. Het duurde even voor ik de aangeslagen man aan de telefoon had. Hij vertelde me dat het een nare maar kleine discussie was met de rechthebbenden, een kwestie van geld en onderhandelingen die voor het weekend zou zijn opgelost. De dagen daarna bleek dat toch weerbarstiger dan gedacht, maandag zou het verlossende woord klinken. Dan kon het 26 koppig gezelschap vol kracht opstomen naar de voorpremière en première in Theaters Tilburg. Niet helemaal zeker van mijn zaak ging ik met spanning het weekend in, om maandagochtend meteen weer aan de telefoon te hangen met Mike. Die was inmiddels naar Londen afgereisd om persoonlijk de laatste subtiele zaken met het rechtenbureau af te tikken. Tenminste dat zei hij. Ook een directeur krijgt zijn informatie gefilterd en in brokjes door. Al bleek dat pas twee dagen later.

Het was tijd om de duimschroeven aan te draaien. Ook hier begonnen we onzeker te worden over de twee uitverkochte shows aanstaand weekend. Vrijdag hadden we onze belangrijkste zakelijke relaties uitgenodigd, een chique gala voor business club KoBra. Vijfenzestig Midden-Brabantse bedrijven met elk tien gasten. We konden het ons als Theaters Tilburg niet veroorloven het vertrouwen van die mensen te beschamen. Dus eiste ik namens Theaters Tilburg stoer helderheid voor woensdagmiddag 12.00 uur met een forse financiële claim als ze in gebreke zouden blijven. Kort daarvoor had het bestuur van KoBra me klip en klaar helder gemaakt niet met minder genoegen te nemen. Ze wilden de volledige show die we hadden afgesproken, anders niet. Los het maar op. 

Het werd woensdag en Mike nam zijn telefoon niet op. Ik belde al vroeg met het impresariaat dat ons de show heeft verkocht. Een grote gerenommeerde partij waar je van op aan kan. Tenminste dat dachten we. Maar aan de stem hoorde ik het al. Er was stront aan de knikker. Mister Jeff Wayne stelde veel verdergaande eisen dan meneer Mike Vullings ooit zou kunnen gaan waarmaken in de drie dagen die hem nog restten. Hij vroeg nog enkele uren respijt om de laatste berichten uit Londen op te halen. Maar het mocht niet baten, het impresariaat besloot de gehele najaarstour te annuleren en pas volgend voorjaar in première te gaan. En zo stonden wij plots met lege handen.

Ik piekerde kort over al die verloren omzet, over al die gemaakte kosten maar vooral over al die mensen die we zouden moeten gaan teleurstellen. Over twee dagen kille leegte in die prachtige concertzaal terwijl we een spetterend symfonisch rockfeest in het vooruitzicht hadden. Maar goed, aan een kniezende directeur heb je niks. Aanpakken dan maar. Het is bewonderenswaardig hoe professioneel en snel zo’n annulering hier in huis wordt afgehandeld. We typten en verzonden het ene bericht voor onze businessclub  en het andere voor de premièregasten van zaterdag. Om mij heen werd druk gebeld en geregeld. In no time werden alle gasten bereikt, werd aan leveranciers van materialen en horeca gevraagd om niet te leveren, werd personeel gebeld dat ze aanstaande vrijdag thuis konden blijven.

En nu? Nu is het donderdag, nu rest dat knagende gevoel, de kwaadheid en het geknakte vertrouwen. De kwaadheid op de naïviteit van een producent die dacht een topproductie te gaan maken terwijl hij onvoldoende nadacht over de rechten die hij daarvoor nodig had. De schaamte voor onze zakelijke relaties die op hun beurt al hun gasten moesten gaan afbellen. Dit verhaal is nog niet uit. Onze businessclub KoBra vertrouwt er terecht op dat we met een verdomd goed alternatief komen en veel gasten van zaterdag willen alsnog naar de beloofde show. En dat gaan we regelen, daar kan u van op aan. Ik hoop maar dat de producent wel heeft gedacht aan een goede verzekering, er komt nog een forse rekening aan.

Overigens is de kop van deze column onjuist. Toeval bestaat niet, tegelijk met dat afgelaste gala in de concertzaal is in de schouwburg op vrijdag de dertiende de Vlaamse schrijver en acteur Tom Lanoye geprogrammeerd. En geloof het of niet, zijn show heet ‘Ten Oorlog’. Hij komt wel. 

U bent van harte uitgenodigd.